ÇORBALAR

KARA LAHANA ÇORBASI:

Bir gece önceden ?slad???m?z fasulyeleri pi?iririz.

Yeni derilmi? taze lahanay? ince ince do?rad?ktan sonra güzelce y?kan?r.

Bu s?rada tence­reye koydu?umuz suyu ve fasulyeyi kaynamaya b?rak?r?z.

 Su kaynad?ktan sonra lahanay? ilave ederek biraz m?­s?r unu serperiz.

Yemek kaynayana kadar tencerenin ka­pa?? aç?lmaz.

Bunun nedeni çorban?n halk deyimiyle hayaslamamas? içindir.

Çorba kaynarken m?s?r ununun az veya çok oldu?u görülür.

 Yeme?in tuzunu da ilave ederek pi?irmeye b?rak?r?z.

Ara s?ra çorbay? kar??t?rmal?y?z ki çorba yanma­s?n.

Özellikle k?? aylar?nda tüketilen kara lahana çorbas?­n?n, s?cak iken

odun ka???? ve m?s?r ekme?i ile yenmesi önemlidir.

KARA LAHANA YI?MASI:
Yöremizde, çok çe?itli malzemeler kullan?larak yap?lan bir yemek türüdür, isteyenin pirinç-bulgur/patates; isteyenin sadece pirinç veya sadece bulgur; isteyenin pirinç veya bulgura ek olarak ha?lanm?? fasulye; isteyenin havuç veya k?yma katarak yapabilece?i bir kara lahana yeme?idir.

Önce lahana do?ran?r ve ha?lan?r. Ha?land?ktan sonra, so?uk suya dinlenmeye b?rak?l?r. Tencerede ya?, so?an, salça kavrulur; sonra lahanayla birlikte yeme?e katmak istedi?imiz yukar?da sayd???m?z malzemelerden hangisini istiyorsak; o malzeme ile yeme?i haz?rlar?z.
Lahana ve ek malzemeleri koyarken, arada s?v?ya? da dökülür, malzeme bittikten sonra yeme?imizin tuzunu ve kaynam?? s?cak suyu ilave ederek pi?meye b?rak?r?z.

TAZE ISIRGAN YEME?? (SIRGAN YEME??):
Is?rgan otundan yap?lan bir yemektir, ilkbahar?n gelmesiyle yeni ye?ermeye ba?layan ?s?rgan otunun ba? k?sm?ndan uç yapraklar kopar?l?r. Toplanan s?rgan ele al?nd?ktan sonra tencerenin kenar?na vurularak, s?rgan?n içinde toplanan tozlar dökülür, s?rgan güzelce ve dikkatlice y?kan?r. Kaynayan suda s?rgan? ba?lar?z. Bu esnada daha kolay ezilsin diye, biraz m?s?r unu ilave edilir. Ha?land?ktan sonra, suyu ayr? kapta olacak ?ekilde süzülür.

"S?rçan? al?r?z, ele?e (süzgece) koyduktan sonra, tahta ka??kla ezmeye ba?lar?z. Ezdikten sonra, tencereye daha önce süzdü?ümüz suyunu tekrar ilave ederek m?s?r unu ve tuzunu da ekleyerek pi?meye b?rak?r?z. Bolca sarm?sak soyularak, ba?ka bir kapta ezdikten sonra, kaynayan s?rgan yeme?ine ilave edilir.Günümüzde teknolojinin geli?imi mutfaklar?m?za kadar girdi. Eskiden kullan?lan süzgeç ve tahta ka??k yeri­ne mikser kullan?l?r.M?s?r ekme?i ile birlikte yenmesi tercih edilir.

KURU ISIRGAN YEME??:
Bahar aylar?nda yayla ve mezralarda toplanan taze ?s?rgan otunu kurutulmak suretiyle yap?lan k???n yemek için saklanan bir yemektir.
Yap?l??? taze ?s?rgan yeme?i gibidir.ister taze ister kuru s?rgan yeme?inde, so?uk iken s?rgana süt kayma?? veya süt katarak da yenebilir.

SIRIM KABA?I:
Kabak sat?r veya baltayla kabuk k?sm? yontularak soyulur. Soyulduktan sonra, ortadan kesilerek tas ?eklinde çangal a?ac?na tak?l?r ve kurutulur. Normal kuruduktan sonra, ?erit halinde uzun uzun kesi­lip yine çangal?n dallar?na ba? halinde tak?larak kurutu­lur.
Bu yemek çe?idi, genellikle k?? aylar?nda yap?l?r. Kurutulmu? kabak yerinde al?narak 2-3 cm uzunluklar?nda kesildikten sonra, kuru fasulye ile birlikte pirinç veya bulgur eklenerek yap?lan yöresel bir yemektir. M?s?r kar??t?r?larak ekmek yap?ld??? da görülür.
iyi kabak seçilerek 5x15 ebatlar?nda parçalanarak, pi?irilmek suretiyle parça kabak ad?yla da yenmektedir.

BEZ?RGAN A?I:
Bayat m?s?r ekme?inden yap?l?r. Önce, tencerede ya? eretilir; bayat m?s?r ekme?i küçük parçalar halinde do?ran?r. Ya??n üzerine su ilave edildikten sonra, kaynamaya b?rak?l?r. Kaynad?ktan sonra, ekme?i dökeriz ve biraz daha kaynamaya b?rak?r?z. Tuz da katarak s?cak bir ?ekilde servise sunulur. Yöremizde, baz? yerlerde ?eker kat?ld??? gibi ?eker kat?lmad??? da olur.

KE?KEK: Kuru fasulye, dövülmü? bu?day, inek veya öküz eti, tuz ve undan yap?lan bir yemektir. Bu?day ve kuru fasulye güzelce y?kan?r ve ay?klan?r. Et do?ran?r. Fasulye ha?lan?r. Bunun özel kazanlar?, saç ayaklar?,ocaklar? vard?r. Kazanlar?n en alt?na et, fasulye, bu?day yerle?tirilir. Tuz eritilmi? olarak s?cak su ile ilave edilir. Kazandaki ke?kek eldeç (odundan yap?lm?? ke?kek ez­me arac?) kazan?n içine bat?r?l?p ç?kar?larak dondurmak suretiyle, eldeçlerin aras?nda ve yanlarak s?k??t?r?larak ezilmeye tabi tutulur. Yenecek duruma geldi?inde halka ikram edilir. M?s?r ekme?i ile yenir.

FASÜLYE KAVURMASI: Fasulye ha?land?ktan sonra süzülür. Bolca sarm?sak ile birlikte bolca tereya?da kavrulur. M?s?r unuyla birlikte k?zart?l?r.

HAMS? TAVA:

Hamsi güzel bir ?ekilde temizlendikten sonra tuzlan?r ve m?s?r unu ile birlikte unlan?r. Tavada k?zd?r?lan ya??n yard?m?yla, güzel bir ?ekilde k?zart?l?r. K?zard?ktan sonra, üzerine limon s?k?l?r afiyetle yenir.
Ha?lanm?? hamsinin, patates dilimlerinin üzerine konulmas?yla so?an ilave ederek ba?lamas?n?n da yap?ld??? görülür.

PATATES HA?LAMASI: Patetes güzelce y?kan?r ve kabu?u ile birlikte do?ran?r. Tencereye koyup tuz ilave ederek ha?lan?r. Ha?land?ktan sonra süzgeçte (ili?tir) süzülerek yeme?e haz?r hale gelir.
Patatesin oldu?u gibi, f?r?nlara konularak pi?irilip yenmesi ba?ka bir yemek çe?ididir.

GALDIRIK KAVURMASI: ?lkbaharda toplanan gaydiriklerin yapraklar? ay?tland?ktan sonra sap? do?ranarak ha?lan?r. Sarm?sak ile birlikte kavrulur.
Galdiri?in m?s?r unuyla unland?ktan sonra k?zart?larak yenmesi de ayr? bir yemek çe?ididir.

LAHANA DOLMASI: Kara lahana, pirinç, bulgur, so?an, salçadan yap?lan yöresel bir yemektir, ilk önce dol­mam?z?n harc?n? haz?rlar?z. Bunu yaparken iste?e ba?l? olarak pirinç veya bulgur ya da her ikisini de kullanabiliriz, (ince m?s?r k?rmas?n?n kullan?ld???da görülür). Pirinci ve bulguru seçtikten (ay?kland?ktan) sonra güzelce y?kar?z. Tencereye tereya?, s?v? ya?, so?an, salça, baharat? (k?rm?z? biber) kar??t?rarak kavururuz. Kavurduktan sonra bulgur, pirinci, tuzuda koyarak kavurmaya devam ederiz. Kavurma esnas?nda az miktarda su ilave edilebilir. Harc?n tam olarak pi?mesine gerek yoktur. Çünkü dolmay? sard?ktan sonra harç nas?l olsa pi?ecektir.

S?ra lahanan?n ha?lanmas?na geldi. Önce su kaynat?l?r, lahana suyun içine koyularak ha?lan?r. Ha?land?ktan sonra lahana süzülerek, üzerine so?uk su dökülür ki lahana çok fazla ha?lanmas?n ve dolma sar?l?rken y?rt?lmas?n.
Dolma sar?l?rken lahana ikiye bölünür (büyük olanlar) ve önceden haz?rlad???m?z harc? içine koyarak sarar?z.

Sar?lan dolmay? dibine bir s?ra lahana yapra?? serilmi? tencereye güzelce dizerek, kaynam?? su, tuz ve iste?e ba?l? olarak so?an do?ranarak pi?meye b?rak?r?z. Dolman?n üzerine lahanan?n kal?n sapç?klar?ndan konur ve üzeri bir s?ra lahana yapra?? ile kapat?l?r. Dolmalar?n aç?lmamas? için su kaynamaya ba?lad???nda yeme?i k?s?k ate?e almal?y?z.

NOT: isteyen dolman?n harc?na et veya k?yma da ilave edebilir:

                                            TUR?ULAR

FASULYE TUR?USU: Fasulye tur?usu yap?l?rken dikkat edilmesi gereken ?eyler vard?r. Bunlar; fasulyenin taze ve canl? olmas? gerekir. Tur?uya ilave olarak ye?il domates, biber, küçük salatal?k kat?labilir.

Önce fasulyeler toplan?r, ha?land?ktan sonra so?umaya b?rak?l?r. Tur?u koyulurken ha?lanan fasulye tuzlu suya bat?r?r?z. Tuzlu sudan al?nan fasulye, bidona veya f?ç?ya koyulur, üzerine ek malzeme koyulur, tuz ve sarm?sak eklenir. Malzeme bittikten sonra suyunu ve tuzu­nu ilave ederek bidonun (f?ç?n?n) a?z? kapat?l?r. Tur?unun suyu, malzemenin üstünde olmal?d?r ki üstü bozulmas?n.

Tur?u yap?l?rken, fasulye çok ba?lanmamal?d?r. Çünkü, tuzun da yard?m?yla çok ha?lanan fasulye ezilir.Bu ?ekilde dört mevsim tüketilen yemek çe?idi haz?rlanm?? olur. Fasulye tur?usunun çorbas? yap?l?r, kavrularak ha?lanm?? patatesle so?uk olarak tüketilir.

KiRAZ TUR?USU: Kiraz topland?ktan sonra temizlenir. Bidona önce kiraz sonra tuz ve su ilave edilerek bi­don doldurulur ve a?z? kapat?l?r.
Kiraz tur?usunu kavururken kiraz?n çekirde?i ç?kar?l?r. Ya?, so?an veya p?rasa yapra??n? kavurur; üzerine kiraz? döktükten sonra kaynamaya b?rak?r?z.

PAZI (PEZ?K) TUR?USU: iki türlüsü yap?l?r. Birincisi; sadece sap? ile yap?lan tur?u, di?eri paz?n?n tümüyle (sap?, kökü ve yapra??) yap?lan tur?u.
Kiraz tur?usu gibi yap?l?r. Sadece sap? ile yap?lacaksa; paz? topland?ktan sonra sap?n? yapra??ndan ay?r?r?z, ha?land?ktan sonra sap?, sarm?sak, tuz iste?e ba?l? olarak biber koyar, bidonu doldurur, suyunu da ilave ederek bidonun a?z? kapat?l?r.

Tümüyle yap?lacaksa; kökü ayr?l?r, di?er yerleri do?ran?r ve ayr? bir kapta ha?lan?r. Kökü ha?land?ktan sonra, kabu?u soyulur ve parçalara bölünür. Bidona koyar-keri kök, di?er malzemeler, tuz, sarm?sak ve suyu ilave edilerek a?z? kapat?l?r. Kavrulmas? di?er tur?ular gibidir.

PALDIR TUR?USU: Göçler yaylaya vard???nda, ilk i?lerden birisi de ormanl?k bölgelerin aç?k alanlar?nda, geni? yaprakl? pald?r bitkisi sapç?klar?yla toplan?r. Sapç?­??n yaprak k?sm? at?l?r ve d?? k?sm? soyularak 3-4 cm uzunlu?unda do?ran?r. Ha?land?ktan sonra tuz ve sar­m?sak ilave edilerek tur?u küplerine konulur.Özellikle Kas?ma?z? Köyü yaylallar?nda yayg?n olarak tüketilen bu tur?u çe?idi köye nakledildi?inde yayladaki lezzetinde oldu?u görülür.

FASULYE TUR?USUNUN KAVRULMASI: Tur?uyu suya al?r?z. Fasulye küçük parçalara bölünür. Ya?, salça, so?an iste?e ba?l? olarak ac? biber kavrulduktan sonra, küçük parçalara bölünen tur?u ilave edilir ve biraz su ilave edildikten sonra kaynamaya b?rak?l?r. Taze p?rasa yapra??yla da kavruldu?u görülür.

GALDlR?K TUR?USU: Galdirik topland?ktan sonra, sap? yapra??ndan ayr?l?r ve sap? küçük parçalara bölünür. Biraz ha?lay?p, tuz, sarm?sak ve iste?e ba?l? olarak biber eklendikten sonra, tur?u kab?n?n a?z? kapat?l?r ve haz?r olmas? beklenir. Yakla??k olarak 1 ay gibi bir sürede tur?u yenmeye haz?r olur. Kavrulmas? di?er tur?u çe?itleri gibidir.

TAFLAN TUR?USU: Buna karayemi? tur?usu da denir. Yap?m? t?pk? kiraz tur?usu gibidir.

                                              EKMEKLER

MISIR EKME??:

Hamuru; m?s?r unu.tuz ve karbonattan ibarettir. Il?k su ile yo?rulur. Hamuru fazla sulu olmamal?d?r. F?r?nda önceden k?zd?rd???m?z tepsi ya?land?ktan sonra hamur içine dökülür ve pi?meye b?rak?l?r.

Ayn? ?ekilde haz?rlanm?? hamuru, üç ayak üzerinde k?zd?r?lm?? saçlarda "BAZLAMA" m?s?r ekme?i,
Ate? yak?lan ocaklar?n k?zd?r?larak; üzeri guguklu saçla kapat?lan ocaklarda "OCAK" ekme?i,
F?r?n ?eklinde ta?tan yap?lm?? bile?ilerin ate?te k?zd?r?larak içerisine hamur konulduktan sonra, ate? közü ile örtüldükten sonra yap?lan "B?LEGELI" ekme?i gibi ekmek çe?itlerimiz mevcuttur.

ÇÖREK: Beyaz bu?day unundan yap?lan hamur yo?rulur. Hamuru; un, tuz, ?l?k, su ve hamur mayas?ndan ibarettir. Hamur, halk deyimiyle c?v?k yani sulu olmal?­d?r. Hamur yo?rulduktan sonra bekletilir.

Önceleri, çörek, soban?n üstünde sac?n üzerinde yap?l?rd?. Soba yak?l?r, saç üstüne konduktan sonra iyice k?zd?r?l irdi. K?zan saç tereya? ile ya?land?ktan sonra, biraz hamur konur ve etrata ince bir tabaka ?eklinde yay?l?rd?. Bir yüzü pi?tikten sonra, e?ün'dedi?imiz demir ma?a ile çevrilerek, di?er taraf? pi?irilirdi. Pi?en çöre?in s?cakken tereya? ile ya?lan?r ve s?cak yenir.
?imdi ise, çörek ayn? ?ekilde k?zartma tavas?nda yap?l?r. Bu daha kolay oldu?u için tercih edilir.

GURUT-YUFKA: Hamuru; beyaz un, tuz ve ?l?k sudan i?arettir. Hamur yo?urulduktan sonra 15-20 dak. bekletilir. Gurut (yufka) aç?l?r. Önceleri soban?n üstünde, saçta pi?irilirdi. Saca konulan yufkan?n bir yüzü pi?er, çevrilir; yufka al?nmadan önce, tekrar bir yufka konul­mak suretiyle hamur bitene kadar aç?l?r ve pi?irilirdi.

?imdi ise, gurut elektrikli veya tüplü sac?n üzerinde pi?irilmektedir.
Gurutun birkaç çe?it yeme?i olur. Birincisi; ?erbet haz?rlanarak, gurut küçük parçalar halinde k?r?l?r, ?erbete dald?r?l?r ve ba?ka bir kaba al?n?r. Buna, gurut ya?lamas? denir.
ikincisi; gurut k?zart?l?r. Tavada ya? k?zd?r?l?r, üzerine bütün olarak ?slatt???m?z gurut serilir, aras?na peynir, maydanoz, ceviz, f?nd?k içi gibi malzemeler konulur ve k?zart?l?r.
Üçüncüsü ise; isteyen gurutla börek yapabilir.

YA?LI B???: Hamuru, gurut hamuru gibidir. Tencerede tereya?l? ?erbet haz?rlan?r, iki ki?iyle pi?irilir. Biri açar, di?eri ya?lar ve pi?irir. Pi?iren ki?i, yufkan?n üzeri­ne f?rçan?n yard?m?yla ?erbet döker ve ya?lar. Pi?en bi?i ba?ka bir kaba al?n?r. Hamur bitene kadar ayn? olay tek­rarlan?r.
Yaln?z ?u unutulmamal?d?r ki ister gurut hamuru, ister ya?l? bi?i hamuru olsun, hamurun üzeri nemli bir bezle örtülmeli. Bunun nedeni, hamurun bayatlamamas?d?r.
Yöremizde ya?l? bi?i, özellikle bayram geceleri yap?l?r. Bu, gelenek haline gelmi?tir.

HAMS?L? EKMEK:

Hamuru m?s?r unuyla yo?urulduktan sonra, temizlenmi? hamsi ilave edilir ve pi?irilir.

OTLU EKMEK: Hamuru m?s?r unuyla yo?urulup, küçük küçük do?ranm?? p?rasa da eklendikten sonra pi?i­rilen bir ekmek çe?ididir.

CIRITTA: Hamuru; beyaz bu?day unu, tuz ve ?l?k sudan ibarettir. Hamur biraz suluca yo?urulduktan sonra, k?zartma tavas?nda pi?irilerek yap?lan bir çe?ittir