Reklam

Sitedeki Konumunuz:

İlçemiz Çarşıbaşı

Deneme ?lçemiz yaz?

İlçemiz Çarşıbaşı

Osman Sahin tarafından yazıldı

Çarşıbaşı İlçesi Doğu Karadeniz Bölgesi ' nde Trabzon - Giresun sahil yolu üzerinde , Trabzon ilinin 30 km. batısında kurulmuş güzel bir yerleşim merkezidir .Çarşıbaşı'nın eski adı İskefiye olup 1962 yılında değiştirilmiştir . Bunun yanında , Vakfıkebir ' de kurulan pazara gidecek olan insanların konaklama yeri olduğu için Çarşıbaşı ' na Pazarönü de denilmekteydi .Çarşıbaşı Trabzon ' dan ayrı olarak düşünülemez . Bu bakımdan Çarşıbaşı ' nın Trabzon tarihi içerisinde incelemek gerekir . Zaten Çarşıbaşı Tarihi ' ni aydınlatacak araştırmalar da henüz yapılmış değildir .
Trabzon ' a ve Çarşıbaşı ' na ilk yerleşenlerin kimler oldukları tam olarak bilinemiyor . Ancak Miletlilerin Trabzon çevresine yerleşmelerinden çok önceleri bu yörede yerli toplulukların yaşadıkları , hatta Türk oldukları bilim adamlarınca kabul edilen İskit ' lerin buraya yerleştikleri ileri sürülmektedir .Miletliler ekonomik amaçlarla Karadeniz ' e açılmış , önce Sinop ' ta koloni kurup bundan sonra Doğu Karadeniz ' e doğru gelişmelerini sürdürmüşler , Trabzon ve çevresine hakim olmuşlardır . Miletliler Trabzon ' da koloni kurup etrafını da kontrol altına almışlardır . Trabzon ' da Milet egemenliği 700 yıl devam etmiştir . Bu süre içerisinde Sinop ' tan gönderdikleri valiler aracılığı ile Trabzon ve çevresini yönetmişlerdir .
        Miletlilerden sonra Pers ' ler Trabzon ' a hakim olmuşlar ve Hellenistik Döneme kadar hakimiyeti ellerinde tutmuşlardır .
       Hellenistik Dönemin sonunda Trabzon ve çevresi Pont Krallığına bağlanmıştır . Daha sonra Romalılar Trabzon ' a hakim olmuşlar ve 395 yılına kadar Roma hakimiyeti devam etmiştir . Bu tarihte Roma ikiye ayrıldığı için Trabzon ve çevresi Doğu Roma İmparatorluğu ' nun kontrolü altına girmiştir . Doğu Roma İmparatorluğu zamanında Trabzon ' un kale dışındaki yerleşim merkezlerine Bayburt üzerinden Çepni ve Yüreğir Türkleri göç ederek yerleşmeye başlamışlardır .
       Bizans ' ı hakimiyeti altına alan Latinler ' den kaçan bir kısım Rumlar Gürcüler ' den aldıkları yardımla Trabzon ' a gelerek burada Pontus Rum İmparatorluğu ' nu kurmuşlardır . Pontus Rum hakimiyeti Fatih Sultan Mehmet ' in Trabzon ' u fethine kadar devam etmiştir . Pontus Rumları son zamanlarında Akkoyunlular ile yakınlık kurarak güçlenmeye çalışmışlardır .
          Fatih Sultan Mehmet 1461 yılında karadan ve denizden Trabzon ' u muhasara ederek , buradaki Pontus Rum hakimiyetine son vermiştir . Trabzon 'un kısa sürede Türkleşmesi ve müslüman bir şehir statüsüne kavuşması için diğer fethedilen yerlerde uygulanan iskan politikası burada uygulanır . Samsun , Niksar , Ladik , Bafra , Osmancık , Çorum , Tokat ve Torul ' dan Türk aileler getirilip Trabzon ve çevresine yerleştirilir . Böylece Trabzon ve çevresi Türk nüfusunun yerleşimine açılmış olur .Osmanlı Devleti zamanında sancak olan Trabzon ' a etrafındaki yerleşim merkezleri bağlanır . Bu durum Kanuni Sultan Süleyman ' ın tahta geçişine kadar devam etmiştir . Kanuni Sultan Süleyman zamanında Trabzon ve çevresi Erzurum ' a bağlanır . Kanuni Sultan Süleyman ' ın vefatından sonra Trabzon Erzurum ' dan ayrılır .16 . ve 17 . yüzyıllarda Trabzon ve etrafındaki yerleşim yerlerinin ekonomik ve sosyal bakımdan iyi bir durumda olduğu görülüyor . Nitekim 17 . yüzyılda Trabzon ' u gezen ünlü seyyahımız Evliya Çelebi " Seyahatname " isimli eserinde Vakfıkebir ve Çarşıbaşı hakkında şunları yazmıştır :
" Yine kuzeye gidip Kilye ( Kılıta ) kalesine geldik . Bu da Trabzon ' un nahiyelerindendir . Gayet mamur köyleri vardır . Tek başına zeamet olup subaşısı vardır . deniz kıyısında bir yüksek tepe üzerinde Ceneviz yapısı eski bir kalesi vardır . Buradan Poruz Burnu ( Yoroz ) kalesine geldik . Bu kale deniz kıyısında kayalık bir durum üzerinde dört köşe şeklinde yapılmış ve küçük bir kale olup dört tarafında mamur köyler vardır . Bir Rum papazı tarafından yapıldığı için Poruz ( Yoroz ) kalesi derler."
        Sultan II. Mahmut zamanında , denizden bir Rus baskınını önlemek , memleket savunmasını kolaylaştırmak amacı ile Trabzon kıyılarına top tabyaları yerleştirilmeye başlanmıştır . Bunlardan birisi de Çarşıbaşı ' na kurulmuştur . Bu top tabyalarının görevini tam olarak yerine getirebilmesi için asker ve malzeme yönünden eksikleri giderilmiş ve bu hususta emirler yayınlanmıştır . Bunun yanı sıra , devam eden Osmanlı-Rus harbi için bu yöreden asker alınması amacı ile bir emir çıkarılmış ( 1828 ) ve Vakfıkebir ' den 140 kişinin alınacağı belirtilmiştir .
       Tanzimat sonrasında Trabzon vilayet olunca etrafındaki merkezler Trabzon ' dan yönetilmeye başlanmıştır . Çarşıbaşı ise Vakfıkebir ' e bağlanmış ve bu bağlılık uzun süre devam etmiştir .
Birinci Dünya Savaşı ' nda Ruslar ' a karşı açılan Doğu Cephesi ' ne Trabzon ' un birçok yerinden ve bu arada Çarşıbaşı ' ndan da askerler katılmıştır . bu askerlerden bir çoğu salgın hastalıklar ve dondurucu soğuklardan dolayı şehit düşmüştür . Ardından Ruslar ' ın Trabzon ' u işgal etmeleri üzerine burada düşman esareti altında yaşayamayacağını anlayan insanlarımız göç etmek zorunda kalmış ve İzmit ' e kadar olan yerlere gitmişlerdir . Göç etmeyen insanlarımız ise , kendi köyünü düşmana vermemek için direnmişler ve düşmanlar bu köylere girememişlerdir . Göç eden insanlarımızın gittikleri yerlerde açlıkla , salgın hastalıklarla ve kendi topraklarından ayrı kalmanın hüznü içerisinde büyük sıkıntılarla karşılaştıklarını söylemek mümkündür . Çarşıbaşı ' ndan göç eden insanlar geri döndüklerinde medrese ve karakol binası ile diğer yerlerin yakıldığını taş üstünde taş kalmadığını görmüşlerdir .Çarşıbaşı bundan sonra Vakfıkebir ' e bağlılığını sürdürmüştür.
     Çarşıbaşı, 1944 yılında bucak olmuş , 01. 12. 1954 tarihinde Çarşıbaşı Belediyesi kurulmuş ve 12. 08. 1991 tahinde ilçe olmuştur .

Çarşıbaşı İlçesi Doğu Karadeniz Bölgesinde Trabzon-Giresun sahil yolu üzerinde , Trabzon İli ' nin batısında yer alan bir yerleşim merkezidir

Çarşıbaşı İlçesi ' nin doğusunda Akçaabat , batısında Vakfıkebir , kuzeyinde Karadeniz , güneyinde ise Akçaabat ve Vakfıkebir bulunmaktadır.

Arazi Yapısı

Arazi yapısı genellikle dağlık ve eğimlidir . Dağlar bazı bölümlerde denize dik , bazılarında ise paralel olarak uzanırlar . Bu dağlar , bazı kısımlarında güney-kuzey doğrultusunda denize akan akarsularla bölünmüş ve vadiler meydana gelmiştir .Akarsular içerisinde en önemlisi İskefiye Deresi olup , birçok akarsuyun birleşmesi ile meydana gelmiştir ve Karadeniz ' e dökülmektedir .Çarşıbaşı ' nın dağları denizden iç kesimlere doğru ilerledikçe yükselmektedir . İlçenin en yüksek yeri 2150 metre yüksekliğindeki Karadağ Tepesi ' dir . Bu yer hem Akçaabat , hem de Vakfıkebir İlçesi sınırları içerisinde yer almaktadır . Bu bölge aynı zamanda Çarşıbaşılı köylülerin yaylası ve dinlenme yeridir . Diğer taraftan ilçenin doğusunda deniz kenarından başlayan Yoroz dağları , güneyinde Şahinli Köyü ' nün batısında kalan Karaorman Dağları , Kaleköy sınırları içinde bulunan Kulus Tepesi ile güneyinde Hıdırnebi Dağları da ilçede bulunan önemli dağlar arasında yer almaktadır.

İklim

Çarşıbaşı İlçesi , Karadeniz ikliminin tipik bir örneğini gösterir . Genellikle yazlar orta sıcaklıkta , kışlar ise ılık geçmektedir . Bunun yanında bütün mevsimler düzenli ve yağışlıdır . Çarşıbaşı ile Trabzon yakın olmasına rağmen iklim farklılığı görülebilir . Yoroz Burnu ' na kadar günlük güneşlik olan hava oradan sonra tamamen değişebilir . Bunun tersi de olabilir . İç tarafta kalan Çarşıbaşı’nın Yoroz ' dan sonra ikliminde farklılıklar görülebilir . Çünkü Yoroz Burnu ' nun mevkii denize çıkıntılıdır.42 yıl boyunca yapılan sıcaklık ölçümlerine göre , yıllık ortalama sıcaklığı 14.9 derece olarak hesaplanmıştır . En sıcak ay Ağustos olup ortalama 23.2 derece , en soğuk ay ise Şubat olup ortalama 7 derecedir . Don olayları fazla olmayıp daha ziyade Şubat ayında kısmen rastlanır . Nem oranının değeri % 74 civarındadır . Bazı aylarda % 79 ' a kadar ulaşır . En düşük nem oranı Nisan ayında olup % 6 civarındadır . Çarşıbaşı’nda yılın her ayında yağışlara rastlamak mümkündür . Bu bakımdan Karadeniz yağış düzeninin belirgin özelliklerini taşır . Ancak , Karadeniz ' in diğer kıyılarına göre yağışlar bu yörede kısmen bir azalma gösterir . Dağların karayele karşı oluşu engebelerin yüksek olmayışı buna yol açar . Yıllık yağış tutarını mevsimlere göre dağılışında Karadeniz yağış düzeni egemen olmakla birlikte doğu taraftaki merkezlere göre yaz aylarının biraz daha yağışsız geçtiği , buna karşılık ilkbahar yağışlarının daha fazla olduğu görülür . Çarşıbaşı ' nda kıble ya da lodos, poyraz ve karayel rüzgarlarına rastlanır . Kafkas Dağları ' nn soğuk rüzgarlara engel oluşu , Doğu Karadeniz Dağları ' nın yüksekliği ve denizin etkisiyle kış mevsimi genellikle ılık geçmektedir . Kıyı kesimlerine daha az , yüksek kesimlere ise daha fazla kar yağar.

Bitki Örtüsü

İklimin ılıman karakterde bulunması , yağışların fazla ve düzenli olması , kıyıdan itibaren yükselen dağların özellikle karayele karşı bulunması bölgede gür bir bitki örtüsünün oluşmasına yol açmıştır . Eğer orman yok edilmemişse , alt sınırı deniz seviyesinden başlar , 2100-2300 metreye kadar yükselir . Bunlardan 120 metreye kadar olan yerlerde daha çok kışın yapraklarını döken geniş yapraklı ağaçlar ( meşe , kestane , komar , kızılağaç , isfendan , ıhlamur gibi ) , 1200-2300 metre arasında ise iğne yapraklı ağaçlar ( çam ) yer alır . Bu yörede ormanlar denize kadar uzanmaktadır . Bunda yağış ve ısı etkenlerinin önemli rolü vardır . Yerleşme alanlarının dağınıklığı tarım ürünlerinin ekilmesi ormanların çoğu yerde harap olmasına yol açmıştır Bu bakımdan orman ekim alanları arasında az miktarda kalmış , ancak yüksek yerlerde alanlarını genişletebilmiştir .Yüksek yerlerde yaygın ağaç türleri ladin ve kayındır . Ancak , ormanlarda yetişen değişik türler de vardır . Örnek olarak Karadeniz köknarı , Şark kayını az ölçüde sarıçam , gürgen , karaağaç , meşe , kızılağaç , kestane gösterilebilir.

Sosyal Durum

Çarşıbaşı İlçesi ' nde nüfusa göre yaş dağılımı 0-14 yaş gurubunda erkek nüfus % 55 , kadın % 45 ' dir . 15-64 yaş gurubunda erkek nüfus % 54 kadın nüfus ise % 46 ' dır . 65 ve yukarı yaş gurubunda erkek nüfus % 41 , kadın nüfusu % 59 ' dur .Çarşıbaşı ilçe merkezinin % 13.5 ' i okuma yazma bilmemektedir . % 86.5 ' i okuma yazma bilmektedir . Nüfusun % 21.2 ' si okuma yazma bilmekte , fakat herhangi bir eğitim kurumundan mezun bulunmamaktadır .Çarşıbaşı ilçe merkezinde 12 ve daha yukarı yaşlardaki nüfusun % 88.1 ' i çalışma halindedir . Bu oranın % 60 ' ı erkek % 40 ' ı kadındır . Çalışan nüfusun % 2 ' si 15 yaşın altında , % 98 ' i 15 yaş ve yukarısındadır .Çarşıbaşı ' nın 1990 nüfus sayımına göre toplam nüfusu 15.506 olup merkez ve mahallelerin nüfusu 6002 ' dir . Köylerin nüfusu ise 9.504 ' dür

Çarşıbaşı ilçesinde km2 ' ye düşen kişi sayısı Türkiye ortalamasının üzerindedir . İlçenin altı mahalle ve on yedi köyü mevcuttur . Bu köyler arasında nüfus yoğunluğu değişik bir durum arz etmektedir . Coğrafi yapıya bağlı olarak dağınık bir yerleşim mevcuttur . Nüfus yoğunluğu bakımından sahil şeridi oldukça kalabalıktır . Burada km2 ' ye düşen nüfus miktarı ile ilçeye bağlı iç köylerdeki km2 ' ye düşen nüfus miktarı arasında farklılık oldukça fazladır . Sahile yakın yerlerde fındık tarımının yapılması ve balıkçılık nüfusun yoğunlaşmasına sebep olmaktadır .

Genel olarak Doğu Karadeniz Bölgesi ' nin coğrafi yapısı sosyal yapısında etkilemektedir . Arazinin büyük bir bölümünün dağlık ; ormanlı ve tarıma elverişli olmadığı görülmektedir . Ayrıca , ilçede çok çocuk sahibi olma eğiliminin fazla oluşu da gözlenmektedir . Bu durum bölge insanının başka yerlere göç etmesine neden teşkil etmektedir . İlçede göç olayı iç ve dış göç olmak üzere ikiye ayrılmaktadır . İlçe halkı genelde Trabzon ' a göç etmektedir . Ayrıca İzmit , Adapazarı , İstanbul , Bursa , Ankara ve başka şehirlerimizle yurtdışına önemli ölçüde göç ettiği görülmektedir . Göç olayı 17 Ağustos 1999 Marmara ve 12 Kasım 1999 Düzce depremlerinden sonra geri dönüş başlatmıştır .Köylerdeki nüfusun bir kısmının ilçe merkezine göç etmesi nedeni ile kısmen konut sıkıntısına rastlanmaktaydı . Ancak belediyenin diğer kişilerin kurduğu kooperatiflerle ilçede aileler ve akrabalar arasında aile bağları oldukça güçlüdür . Yörede ailenin en yaşlı erkeğinin aile reisi olduğu bir yapı gözlenmekte birlikte her sülalenin de bir reisi olduğu görülmektedir.Ülke genelindeki eğilime paralel olarak ilçede de büyük aile tipinden çekirdek aile tipine geçildiği az rastlanan bir durumdur.İlçede sosyal etkinlikler pek fazla değildir . Halk plajı , çocuk bahçesi , futbol stadı , park ve düğün salonu mevcuttur . İlçenin turizm tesisi yoktur.

Tarım : Çarşıbaşı topoğrafik haritasına bakıldığında ziraate müsait topraklar dağınıktır . Tarım İlçe Müdürlüğü ' nün verilerine göre arazi dağılımı şöledir .9528 hektar yüzölçüme sahip olan ilçenin 3720 hektarı ( % 40 ) tarım arazisi , 2300 hektarı ( % 20 ) orman ve fundalık , 2500 hektarı ( % 26 ) çayır ve meralık , 1000 hektarı ( % 10 ) tarım dışı arazisidir .Çarşıbaşı tarım arazisi yönünden oldukça zengindir . Arazi yapısı dağlık olan yörenin yapısına uygun her türlü tarla bitkisi , sebze ve meyve yetiştirilmektedir . İlçede mısır ekimi yapılmasına rağmen verim düşüktür . Bunun nedeni mısır tarımında geleneksel metodların kullanılmasıdır . Yörede mısır ve fındığın yanısıra çay üretimide yapılmaktadır . Çarşıbaşı ' nda sebzeciliğin ve seracılığın gelişemediği , her ailenn kendi ihtiyacına göre belirli sebze çeşitlerini yatiştirdiği görülmektedir . İlçede , lahana ( kara lahana ) başta olmak üzere , salatalık , domates , marul , biber , patlıcan gibi sebze çeşitleri yetiştirilmekte fakat çoğunlukla aile içerisinde tüketilmektedir . Taze fasulye başta olmak üzere bazı çeşitler az da olsa pazara getirilip satılmaktadır Çarşıbaşında meyvecilik de yapılmaktadır . Armut , elma , erik , kiraz , incir , dut gibi meyveler yetiştirilmektedir . Fakat pazarda satılma imkanı yoktur . Yetiştirilen meyveler aile içerisinde tüketilmektedir . Bu meyvelerden başka karayemiş , turunçgiller gibi ürünlerde yetiştirilmektedir .

Hayvancılık : İlçenin kırsal ekonomik yapısını ülkenin ve bölgenin genel ekonomik yapısından soyutlamak imkansızdır . İlçede ekonomik faaliyetlerin ağırlık noktasını hayvancılık ve balıkçılık oluşturmaktadır . Tabii şartlar , yeryüzü şekilleri , yükseklik ve iklim faktörleri kıyıdan içeri doğru gidildikçe ekonomik faaliyetlerin ağırlık noktasının tarımdan hayvancılığa geçmesine sebep olmuştur . İlçede büyükbaş hayvanlardan sığır , küçükbaş hayvanlardan koyun ve keçi , kanatlılardan tavuk bunların yanısıra fazla olmamakla birlikte arıcılık da yapılmaktadır .

Su Ürünleri : İlçenin sahil kesiminde kurulmuş olması nedeni ile halkın geçim kaynaklarından birisinide su ürünleri oluşturmaktadır . İlçede 40 ' a yakın büyük , 80 civarında küçük balıkçı teknesi bulunmaktadır . Bu yolla geçimini sağlayan aile sayısı bir hayli fazladır . Son yıllarda balıkçılıktan deniz salyangozu avclığına yönelme görülmektedir . Çarşıbaşı ilçesi deniz ürünleri ve balıkçılık konusunda oldukça zengin bir potansiyele sahiptir . Balıkçılık konusunda Doğu Karadeniz ' in merkezi konumundaki Çarşıbaşı ' nda Karadeniz ' de bulunan bütün balık çeşitlerini avlamak mümkündür . Cırnık ( kamarasız ) ve Alimetre ( kamaralı ) kayıklar tarafından yapılan olta ve ağ avcılığı ile mevsimine göre Mezgit , İstavrit , Palamut , Lüfer , Çinekop , Sarkan , Kalkan , Barbon , Kefal , Tirsi , İzmarit gibi balık çeşitleri ile büyük balıkçı motorları ile Hamsi avlanmaktadır . İlçede günlük tüketilen balıklardan almak için çevre il ve ilçelerden Çarşıbaşı ' na gelip balık alanlara sıkça rastlanmaktadır

Sanayi : Çarşıbaşı ilçesi yeraltı zenginlikleri bakımından fakirdir . İlçede su ürünlerini değerlendiren bir balık unu ve yağı fabrikası ile deniz salyangozu işleme tesisi bulunmaktadır . Bu fabrikalardan balık unu ve yağı fabrikası yılın belli aylarında Hamsi işlemesi yapar , yağ ve un elde edilir . Diğer tesiste ise deniz salyangozu işlenerek , paketlenmiş halde Uzak Doğu ülkelerine ihraç edilir . Bunların dışında keşan dokumaclığı , doğramacılık , demircilik , bakırcılık , oto tamirciliği , kunduracılık , radyo tamirciliği gibi faaliyetlerde yapılmaktadır . Fakat bu işletmeler daha çok küçük işletmeler halindedir .

Ulaştırma : Çarşıbaşı Trabzon-Giresun devlet karayolu üzerinde olup , yaz kış ulaşıma açıktır . İlçenin il merkezine olan uzaklığı 34 km. dir . İlçeye bağlı bütün köylerin yolları mevcuttur . Ancak yolların bir kısmı standartlara uygun değildir . Çarşıbaşı ' nın köylerle bağlantısını sağlayan en önemli yolu Yavuz grup yoludur . Bu yol 17 km. uzunluğunda olup , 16 köy ile bağlantısı vardır . Yavuz grup yolu 1990 yılı Haziran ayında meydana gelen sel felaketi sonucunda büyük zarar görmüştür . Yollar bozulmuş , köprüler yıkılmıştır . Bu köprülerin bir kısmı yapılmış , yollar ise düzeltilmiştir . Yavuz grup yolunun 12 km.lik bölümünde asfalt çalışması yapılmaktadır .

Turizm ve Tarihi Yerler : Çarşıbaşı ' nın arkeolojik eserleri yok denecek kadar azdır . Buna karşılık , tabii yeşillikleri , sahili , yaylaları bir turizm potansiyeli olarak karşımıza çıkmaktadır . Yayla şenliklerine en güzel örneği Kaldırım yaylası şenlikleri oluşturur . Bu şenliklerde vatandaşlarımız horonuyla , kemençesiyle güzel bir beraberlik oluşturur .Turistler açısından bir değeri olmasa bile yerli halkın ziyarete gittiği yerlerden biride Şehit Mezarı ' dır . Serpil Köyü ' nde bulunan mezar , selden sonra aynen kalmıştır Fakat mezarın üst kısmında bulunan çay ocağı , dükkan , şadırvan , Kur ' an Kursu , camii , değirmen yıkılmış , yıkıntılar mezarın da üstünden geçerek sahile doğru yol almıştır . İlginç olan kısım ise , mezarın çiçeklerinin bile aynı kalmasıdır . Sadece başlıklar gitmiştir .Halkın derde deva diye ziyaret ettiği yerlerden biri de Balbal ' ın Ziyareti diye bilinen yerdir . Burada da bir mezar vardır . Mezarda kimin yattığı bilinmemektedir . Halkımızın inanışına göre , çocuğu olmayanlar için , konuşamayanlar , yürüyemeyen çoçuklar için şifa kaynağıdır . Mezarın yanında küçük bir dere akar . Derenin ve mezarın çevresinde yedi ayrı noktadan su çıkmaktadır . İnsanlar hastalıkları için bu sudan içmekte ve yakınmaktadırlar . Bunun zamanı vardır . Ay yeni iken halkın deyişi ile yeni ayın ilk ve ikinci Çarşamba ' sı buraya gidilir . Balbal ' ın Ziyareti de bugün eski önemini kaybetmiştir